İşyerinde Psikolojik Baskı-Mobbing Davaları

-MOBBİNG- MANEVİ TACİZ – DUYGUSAL SALDIRI- PSİKOLOJİK ŞİDDET- PSİKOLOJİK TACİZ- PSİKOLOJİK YILDIRMA- PSİKOLOJİK TERÖR

*Mobbing: Bir veya birkaç kişi tarafından, bir diğer kişiye yönelik (nedeni, düşünce ve inanç ayrılığından kıskançlık ve cinsiyet ayrımına kadar çok çeşitli olabilen) sistematik bir biçimde, düşmanca ve ahlak dışı bir iletişim yöneltilmesi şeklinde ortaya çıkan bir çeşit psikolojik terör.  Çalışma Psikoloğu Heinz Leymannn

*Mobbing: Hedef kişilerin özgüvenlerine ve özsaygılarına yönelik sürekli ve acımasız bir saldırı.  Tim Field

Mobbing kavrami ülkemizde daha çok yeni olan bir kavramdır. Henüz İş yasamızda bu konu ile ilgili bir hüküm yer almamakla birlikte, 6098 Sayılı Borçlar Kanunu’muzun 417. Maddesinde “psikolojik taciz” ismi tercih edilerek bu hususta yeni bir düzenlemeye gidilmiştir.

Peki ya MOBBİNG nedir?

İşyeri personelinin diğer çalışanlar tarafından süreklilik arz edecek şekilde yıldırılmaya çalışılmasıdır. Bu yıldırma yöneticiler tarafından astlarına yönelik olarak yapılabileceği gibi, çalışanların çalışanlara karşı da yapabileceği bir davranış biçimidir. Mobbing, kişinin saygısız ve zararlı davranışın hedefi olmasıyla başlayan bir süreçtir. Aylar süren uzun bir dönem içerisinde hemen hemen her gün kendisine yöneltilen baskı ve saldırılar sonucunda birey, işten uzaklaşma riski içeren, çaresiz bir konuma düşürülür. Kişi fiziksel, sosyal, ekonomik ve zihinsel açıdan yaralanır.

Mobbing: Bireyi işyerinden ihraç etmek amacıyla uygulanan psikolojik baskı.

Psikolojik Terör ya da Mobbing; İş yerinde sistematik bir şekilde bir ya da daha fazla birey (nadiren dörtten fazla) tarafından, daha çok bir kişiye yönelik (nadiren birden fazla) düşmanca ve etik dışı davranışları içerir. Birey, mobbing hareketlerine bağlı olarak çaresiz ve savunmasız bir halde kalır. Bu hareketler, çok sık (en az haftada bir) ve uzun bir süre içinde (en az altı ay) tekrarlanan bir temelde gerçekleşir. Bu düşmanca davranışların sıklığı ve uygulama süresinin uzunluğu, bireyde belirgin zihinsel, psikosomatik ve sosyal tükenmişliğe neden olur.

Mobbinge maruz kişiler artık işlerini yapamaz hale gelirler. Çalışma arkadaşları, meslektaşları, üstleri veya astları tarafından saygınlık, dürüstlük ve yeterliliklerine yönelik haftalar, aylar ve hatta yıllar boyu süren saldırılara maruz kalarak, kendi istekleriyle veya zorunlu olarak işyerinden uzaklaştırılırlar.

MOBBİNG DAVRANIŞLARI SINIFLANDIRMASI

İLETİŞİME YÖNELİK SALDIRILAR

Amir, kurbanın kendisini ifade etme olanağını sınırlar

-Kurban, konuşmaya başladığında daima sözü kesilir

-Çalışma arkadaşları, kurbanın kendisini ifade etme olanağını sınırlar

-Kurban azarlanır veya küçümsenir

-Kurbanın yaptığı işler sürekli eleştirilir

-Kurbanın özel yaşantısı sürekli eleştirilir

-Uzaklaştırıcı bakışlar ve davranışlar yöneltilerek kurbanla temas reddedilir.

– Dolaylı imalarda bulunularak kurbanla temas reddedilir

 SOSYAL İLİŞKİLERE SALDIRILAR

-Kurbanla konuşulmaz

-Kurbana herhangi bir söz yöneltilemez

-Çalışma arkadaşlarından uzakta bir ofiste çalışmak zorunda bırakılır

-Çalışma arkadaşlarının kendisiyle konuşmaları yasaklanır

-Sanki o yokmuş gibi davranılır

 SOSYAL KONUMA SALDIRILAR

-Arkasından konuşulur.

-Kurbanla ilgili çeşitli dedikodular yayılır

-Gülünç duruma düşürülür.

-Kurbanın akıl hastası olduğuna ilişkin kuşku yaratılır

-Psikiyatri doktoruna gidip muayene olması için kendisini ikna etmeye çalışılır

-Kurbanla alay etmek için yürüyüş veya konuşma tarzı taklit edilir.

-Politik veya dini inançlarına saldırılır

-Özel yaşamıyla alay edilir.

-Milliyetiyle alay edilir.

MESLEKİ VE ÖZEL YAŞAMIN NİTELİĞİNE YÖNELİK SALDIRILAR

-Kurbana iş verilmemeye başlanır

-Kendisine anlamsız işler verilir.

-Kendisine uzmanlık alanının çok altına işler verilir.

-Kendisine aşağılayıcı işler verilir.

-Kurbanın beceriksizliğini ortaya koymak amacıyla, yeteneklerinin çok üzerinde işler verilir.

MOBBİNG SÜRECİNİN İÇERİSİNDE ROL ALANLAR

  • Mobbingi uygulayanlar(saldırganlar, tacizciler)
  • Mobbing mağdurları(kurbanlar)
  • Mobbing izleyicileri

MOBBİNGCİ TİPLERİ

1-Kıskanç Mobbingci

2-Hırslı Mobbingci

3-Zorba Mobbingci

4-Korkak Mobbingci

5-Fesat Mobbingci

6-Eleştirici Mobbingci

7-İkiyüzlü yılan Mobbingci

8-Hiddetli Bağırgan Mobbingci

9-Narsist Mobbingci

10-Dalkavuk Mobbingci

11-Megaloman Mobbingci

İŞVERENİN GÖZETME BORCU VE MOBBİNG

İş sözleşmesi gereğince işçinin işverene olan sadakat borcunun karşılığında işverenin de işçiyi koruma borcu bulunmaktadır. İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve kişisel haklarına saygı göstermekle yükümlüdür.

  • Koruma Borcu
  • İtimam Borcu
  • Özen Borcu

Borçlar Kanunu md.417/1 : İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Borçlar Kanunu md.417/3 : İşverenin yukarıdaki hükümler dahil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle, işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

İşyerinde Psikolojik Baskı-Mobbing Davaları Nelerdir

1-KORUMA DAVALARI                                

-Tecavüze son verilmesi davası

-Tecavüzün önlenmesi davası

-Tecavüzün tespiti davası

2-TAZMİNAT DAVALARI

Maddi tazminat davası

-Manevi tazminat davasıdır

Koruma Davaları yasal temelini TMK 25/1 maddesinden almaktadır. TMK 25/1 : davacı, hakimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir.

Ayrıca davacı bununla birlikte, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayınlanması isteminde de bulunabilir. Bu davalar saldırıyı önlemek, yok etmek veya etkisizleştirmek amacıyla açılır.

Saldırıya Son Verilmesi Davası:

Bu davanın açılabilmesi için:

  • Kişilik haklarına bir saldırı olmalıdır.
  • Bu saldırı haksız ( hukuka aykırı ) olmalıdır.
  • Saldırı devam ediyor olmalıdır.

Saldırı sona ermiş ise bu dava açılamaz. Saldırının doğurduğu sonuçlar nedeniyle tazminat davası açılması gerekir.  Bu davanın koşulu saldırının devam ediyor olmasıdır. Saldırı devam ettiği sürece zamanaşımı söz konusu olmaz.

Saldırının Önlenmesi Davası:

Saldırının önlenmesi davası ile henüz bir saldırının başlamadığı, ancak başlayacağı konusunda bir takım belirtilerin bulunduğu durumlarda, gelmesi mümkün saldırının engellenmesi amaçlanmıştır. Bu davanın açılabilmesi için kişilik haklarına saldırının yapılmak üzere olduğu konusunda ciddi emareler ve endişeler bulunmalıdır. Saldırı olacağı varsayımı yeterli değildir. Tehlikenin mevcudiyeti, tehditlerden, hazırlık hareketlerinden, daha önceleri gerçekleşmiş saldırılardan veya sistematik hücumlardan anlaşılabilir.

Örneğin: İşe iade davası sonucunda yeniden işe başlatılan işçinin psikolojik tacize maruz kalacağı yönünde ciddi ve yakın bir tehdit mevcut ise bu dava söz konusu olabilir.

TAZMİNAT DAVALARI

Maddi Tazminat Davası

Kişilik hakkı hukuka aykırı bir biçimde saldırıya uğrayan kimsenin, bu saldırı nedeniyle malvarlığından meydana gelen eksilmenin giderilmesi amacına yöneliktir. Maddi tazminat davasının açılabilmesi için;

  • Kişisel değerlere yönelik bir saldırı olmalı
  • Saldırı hukuka aykırı olmalı
  • Kusurun veya kusursuz sorumluluk hallerinden birinin varlığı olmalı
  • Zarar gerçekleşmiş olmalı
  • Saldırı ile zarar arasında nedensellik (sebep-Sonuç) ilişkisi olmalıdır.

Örneğin;

-İşçinin mobbing nedeniyle beden ve ruh bütünlüğünün ihlali nedeniyle yaptığı tedavi harcamaları

-Çalışma gücünün yitirilmesi

-İktisadi geleceğinin sarsılması

-Mobbing sonucu hakkında çıkarılan dedikodular veya kendisine yönelik çeşitli isnatlar nedeniyle iş bulamaması sonucu uğradığı zararlar

-Mobbinge gösterdiği tepki nedeniyle veya ayrımcı işleme tabi tutulmasından ötürü uğradığı (terfisinin, ücret artışının yapılmaması, fazla çalışmalar dışında tutulması) zararlar biçimde olabilir.

Yargıtay 9. HD. 28.02.2012 T., E 2009/30916, K.2012/6093 “ Davacının yer değiştirmelerine bağlı olarak ulaşım, iletişim, konaklama ve yemek giderleri adı altında talep ettiği maddi tazminat yönünden dosya ekindeki klasör içindeki belgeler değerlendirilmeli, psikolojik taciz uygulamalarının doğrudan bir sonucu olan ve varsayıma dayanmayan gerçek zarar belirlenmeli, davacının görevlendirmelerle ilgili olarak harcırah alıp almadığı da tespit olunarak bu doğrultuda maddi tazminat yönünden de bir karar verilmelidir. Yargıtay ). HD’nin bu kararı daha sonra Yargıtay HGK’nun da önüne gelmiş ve Genel Kurul da Daire kararındaki görüşleri isabetli bulmuştur. Yargıtay HGK 25.09.2013 T., E.2012/9-1925 K. 2013/1407

 MANEVİ TAZMİNAT DAVASI

Manevi tazminat davası açılabilmesi için,

-Hukuka aykırı bir saldırı olmalıdır.

-Saldırı sonucunda zarar doğmuş olmalıdır.

-Zararla saldırı arasında nedensellik bağı (sebep-sonuç ilişkisi) bulunmalıdır.

Yargıtay 9 HD., 26.03.2009 T., E.2007/41164, K. 2009/8092 “davacıya davalı işveren vekili tarafından etkili eylemde bulunulduğu tartışmasızdır. Sözü edilen eylem tek başına BK.49 madde uyarınca kişilik hakkına saldırı olup manevi tazminatı gerektirir. Mahkemece feshin haksızlığının kabulü de bu olguyu doğrulamaktadır. Hiçbir gerekçe işçinin dövülmesini haklı kılmaz, işçinin yalnız maddi varlığı değil manevi varlığı da yasalarca koruma altındadır. Mahkemece manevi tazminat isteğinin gerekçesiz reddi bozmayı gerektirmiştir.

HUKUK BÜROSU, ilkay hukuk bürosu avukatları ankara.